Puppy bijten afleren: wat werkt, en wat het erger maakt

Waarom bijt mijn puppy in mijn handen?

Omdat hij geen handen heeft. Een pup onderzoekt de wereld met zijn bek, en het spel met zijn nestgenoten ging precies zo. Wat hij nog moet leren, is hoeveel kracht hij daarbij mag gebruiken. Dat heet bijtremming, ook wel bijtcontrole: het vermogen om de kracht van zijn beet te doseren.

De Amerikaanse dierenbescherming ASPCA beschrijft hoe pups dat in het nest oppikken. Bijt er eentje te hard, dan gilt de ander en stopt het spel even. Het spel zelf is de beloning, en die valt weg. Precies die logica gebruik je thuis ook.

In het Engels heet dit 'mouthing': je pup pakt je hand met zijn bek zonder echt door te bijten. In het Nederlands zeggen we happen of speelbijten. Het hoort bij normaal spel, en het wordt pas een probleem als je pup groter wordt en niet leert zachter te doen.

Wat doe je op het moment dat je pup je hand pakt?

Houd je hand doodstil in plaats van hem weg te trekken, en haal in één beweging alle aandacht weg: geen oogcontact, niet aanraken, niets zeggen. Bijten levert dan niets meer op. Gaat hij door, sta dan op en loop weg. Kom daarna terug met iets waar hij wél op mag kauwen.

1. 1Houd je hand stil. Een hand die wegschiet, is bewegend speelgoed. De ASPCA waarschuwt ervoor om je handen of voeten weg te trekken, omdat je pup er dan juist achteraan springt.
2. 2Haal alle aandacht weg. Geen oogcontact, niet aanraken, en stil blijven. Zo beschrijft de faculteit Diergeneeskunde van Ohio State University het. Alles wat op een reactie lijkt, kan de beloning zijn waar je pup op uit was.
3. 3Negeer hem tien tot twintig seconden. Gaat hij door, sta dan op en loop weg, ook tien tot twintig seconden. Pakt hij je broekspijp of enkel? Zet je voeten stil en bied hem een speeltje aan. Heb je niets bij de hand, wacht dan stil tot hij loslaat en beloon dat.
4. 4Verscherp de regel pas als hij zachter bijt. Bijt je pup niet meer hard, dan geldt de time-out elke keer dat je zijn tanden voelt. De ASPCA houdt dan dertig tot zestig seconden aan, of zo nodig de kamer uit. Zorg dat die kamer veilig is voor een pup die even alleen is.
5. 5Kom terug als hij rustig is, met een speeltje. Bied het aan zodra je pup gekalmeerd is, eventueel na een simpele 'zit'. Zo heeft hij iets te pakken dat wél mag.
6. 6Speel geen stoeispelletjes met je handen. Kies spel zonder lichaamscontact, zoals apporteren of trekspel met een stevig speeltje.
7. 7Stop voordat het misgaat. Hoe opgewondener je pup tijdens het spel, hoe groter de kans dat hij gaat happen. Rond het spel dus af terwijl het nog goed gaat.

De tijden in het stappenplan komen van de ASPCA, die ze gebruikt na een 'au'. Wij gebruiken ze hier ook voor de stille versie.

Waarom straffen het tegenovergestelde doet

Slaan of tikken als reactie op speels happen kan ertoe leiden dat een pup juist hárder gaat bijten, waarschuwt de ASPCA. Het kan hem bang voor jou maken, en het kan zelfs echte agressie veroorzaken. De AVSAB, de Amerikaanse vereniging van gedragsdierenartsen, adviseert uitsluitend belonend trainen, ook bij gedragsproblemen.

Werkt 'au' roepen om bijten af te leren?

Soms. Bij de ene pup houdt het gedrag ermee op, bij de andere wordt het juist erger, omdat een hoog geluid hem nog enthousiaster maakt. Behandel 'au' daarom als een test en niet als een vaste regel. Wordt het bijten heftiger of schrikt je pup ervan, stop er dan meteen mee.

Ohio State geeft er duidelijke voorwaarden bij. Het geluid moet hoog zijn: hard genoeg om het gedrag te onderbreken, maar rustig genoeg om je pup niet te laten schrikken. Kijkt je pup angstig of duikt hij ineen, dan laat je het achterwege. Gaat hij er juist méér van happen, dan ook.

1. 1Kijk eerst naar je pup, vóór je iets probeert. Is hij schrikachtig, of duikt hij snel weg voor geluid? Sla 'au' dan helemaal over. Doe dat ook als hij stijf staat, gromt of zijn lippen optrekt: de ASPCA waarschuwt dat gillen alsof je pijn hebt het bijten dan kan versterken.
2. 2Probeer het één keer. Geef een korte, hoge 'au' op het moment dat je zijn tanden voelt, en laat je hand slap hangen zoals de ASPCA beschrijft.
3. 3Kijk meteen wat hij doet. Duikt hij weg, kijkt hij angstig of maakt hij zich klein? Dan stop je met 'au', ook de volgende keren. Je wilt niet dat je pup schrikt van een geluid dat jij maakt.
4. 4Springt hij juist op, blaft hij, of bijt hij harder? Ook stoppen. Ohio State schrijft dat sommige honden 'au' als iets leuks en als aandacht opvatten.
5. 5Laat hij los of stopt hij even? Dan werkt het voor jouw pup. Houd het wel beperkt: de ASPCA adviseert om het niet vaker dan drie keer binnen een kwartier te doen.

De stille variant (hand stil, aandacht weg, eventueel de kamer uit) kent die twee risico's niet: er is geen geluid waar je pup van kan schrikken of opgewonden van kan raken. Twijfel je, kies dan die.

Speelbijten, overprikkeling, tandjes of angst: hoe zie je het verschil?

Kijk naar zijn lijf en niet naar zijn tanden. Een spelende pup heeft meestal een ontspannen lijf en gezicht. Wordt hij stijf, trekt hij zijn lippen op of gromt hij daarbij, dan kan het een driftbui of angst zijn. En een pup die aan het eind van de dag rondjes rent en harder bijt dan anders, kan overprikkeld zijn.

Zoomies of gewoon spel?

Rondjes rennen hoeft geen probleem te zijn. Het LICG beschrijft het 'gekke halfuurtje': rondjes rennen, een speeltje omhooggooien en er weer bovenop duiken. Dat is spel, het is belangrijk voor je pup, en het advies van het LICG is om er gewoon voor te gaan zitten en ervan te genieten.

Het wordt anders als hij er harder bij gaat bijten, en als dat elke dag rond hetzelfde tijdstip gebeurt. AniCura schrijft dat bijten dat alleen 's avonds voorkomt bij de 'zoomies' kan horen, en dat zoomies opkomen als een pup overdag te weinig of juist te veel prikkels heeft gehad. Noteer een week lang wanneer de harde momenten vallen en wat voor dag het was. AniCura noemt na een drukke dag een rustige wandeling, en na een saaie dag een korte training.

Hoe lang blijft een puppy bijten?

Reken op maanden. Rond zes maanden is het wisselen van de tanden achter de rug, en daarmee vervalt één reden om te bijten. Daarna komt de puberteit, en die kan het happen tijdelijk weer laten terugkomen. Dat betekent niet dat je iets gemist hebt: het hoort bij de leeftijd en het plan blijft hetzelfde.

Kauwen hoort er tijdens het wisselen bij: volgens VCA lijkt kauwen het ongemak te verzachten. Je pup het kauwen verbieden is dus geen optie. Je stuurt alleen waar hij het op doet.

Vanaf zes maanden: de puberteit

Volgens de RSPCA, de Britse dierenbescherming, kan de puberteit bij honden tussen zes en twaalf maanden beginnen, en eindigt ergens tussen achttien en vierentwintig maanden. In die periode kunnen honden minder gehoorzaam lijken en raken ze sterker gemotiveerd om te onderzoeken, contact te maken en te rennen. Sommige honden gaan dan uit frustratie opspringen, krabben of happen.

• Hetzelfde plan, grotere hond. Hand stil, aandacht weg, speeltje aanbieden. Je hond is nu groter en sterker, dus regel het vooraf: een hekje in de deuropening en een speeltje binnen handbereik.
• Niet mopperen. Over puberhonden die te ruw spelen met andere honden schrijft de RSPCA dat een uitbrander het probleem alleen groter maakt. Gebruik een vrolijke stem in plaats van een terechtwijzing.
• Geef structuur. De RSPCA adviseert vaste speel- en beweegmomenten, zoals zoekspelletjes, snuffelpuzzels en lange wandelingen op rustige plekken.
• Rust blijft de basis. Groeien en leren is vermoeiend, schrijft de RSPCA over pups. Laat ook je puber regelmatig rusten.

En de hondenschool?

Een goede puppycursus helpt. Die geven wij zelf niet. De AVSAB stelt dat puppycursussen al vanaf zeven tot acht weken kunnen beginnen. Je pup moet dan minstens één vaccinatie hebben gehad, ten minste zeven dagen vóór de eerste les, plus een eerste ontworming. Tijdens de cursus moet hij zijn vaccinaties op tijd blijven krijgen. Overleg met je dierenarts over het entschema. Voor een oudere hond bestaat de puberklas. Kies een school die uitsluitend met belonen werkt.

Waar mag een puppy wél op kauwen?

In de diergeneeskundige tandheelkunde geldt volgens VCA één simpele vuistregel: laat je hond niets kauwen dat niet buigt. Die regel gaat over gebroken tanden en sluit harde dingen uit: botten, geweien en hard nylon. Voor rawhide, varkensoren en tennisballen geldt een ander bezwaar: verstopping en verslikken.

• Wat wél kan. Ohio State noemt een gevuld, bevroren rubberen speeltje en stevig pluchen speelgoed als kauwopties.
• De buigregel, tegen gebroken tanden. Laat je hond niets kauwen dat niet buigt. VCA rekent nylon, botten en geweien tot wat te hard is.
• De tweede lijst, tegen verstopping en verslikken. VCA noemt onder meer rawhide (gedroogde runderhuid), varkensoren, gedroogde dierlijke onderdelen, kunststof speeltjes en tennisballen. Ze kunnen in de keel blijven steken of een darmverstopping geven, waarvoor vaak een operatie nodig is.
• Toezicht blijft nodig, ook bij speelgoed dat beide tests doorstaat. VCA schrijft het er expliciet bij: geen enkel speeltje is volledig veilig.
• Geef tijdens het wisselen meerdere opties. Kauwen lijkt het ongemak van doorkomende tanden te verzachten, schrijft VCA. Je pup gaat dus hoe dan ook kauwen.
• Laat je schoenen niet slingeren. Het LICG wijst erop dat een pup zo kan leren dat het heerlijk is om daarop te kauwen.

Onze bronnen zijn het hier niet met elkaar eens. Ohio State noemt rawhide en nylonkluiven gewoon als bruikbare kauwopties. Wij volgen op dit punt VCA, omdat dat advies het risico concreet benoemt. Twijfel je, leg het dan voor aan je eigen dierenarts.

Wat doe je als er kinderen in huis zijn?

Spreek de regels met de kinderen af voordat de pup thuiskomt. Minder Hondenbeten, een themawebsite van het LICG, heeft daarvoor tien gouden regels. De site wordt ondersteund door onder meer het ministerie van LVVN en de faculteit Diergeneeskunde van de Universiteit Utrecht. Vier van die regels gaan rechtstreeks over een pup die bijt.

• 'Laat een hond met rust als hij eet of slaapt.' Schrikt hij wakker, dan kan hij happen. Bij zijn voerbak kan hij zijn eten willen verdedigen.
• 'De hondenmand is alleen voor de hond.' Die plek is van hem: hij moet zich daar veilig voelen en zich rustig kunnen terugtrekken.
• 'Ga niet op of onder een hond liggen.' Ligt een kind onder de hond, dan is het gezicht van het kind vlak bij de tanden. Ligt het erop, dan kan dat de hond pijn doen.
• 'Speel veilig en laat kinderen geen trekspel of stoeispel doen.' Bij zulke spelletjes gebruikt de hond zijn tanden, en dat kan fout gaan. Zoek- en apporteerspelletjes zijn beter.

Trekspel: prima voor jou, niet voor je kind

Hier spreken de bronnen elkaar op het eerste gezicht tegen. De ASPCA noemt trekspel juist een goed alternatief voor stoeien. Er zit dan een speeltje tussen je hand en zijn tanden. De Tien Gouden Regels zeggen tegen kinderen: niet doen, en wijzen ze naar zoek- en apporteerspelletjes.

Beide kloppen, maar ze gaan over verschillende spelers. De regel voor kinderen is er omdat de hond bij trekspel zijn tanden gebruikt, en dat kan fout gaan. Houd trekspel dus bij de volwassenen, en geef de kinderen zoek- en apporteerspelletjes. Blijf erbij als ze spelen.

Als je pup aan een mouw of broekspijp hangt

Spreek dit vooraf met de kinderen af, en oefen het een keer zonder pup.

1. 1Het kind staat stil. Regel twee van de Tien Gouden Regels: ren niet van een hond weg, want hij kan de achtervolging inzetten, vaak als spel.
2. 2Het kind roept een volwassene. Regel tien: een kind moet een probleem met de hond niet zelf willen oplossen.
3. 3De volwassene biedt de pup een speeltje aan en haalt pup en kind rustig uit elkaar. AniCura noemt rustig spelen, en het spel op een rustige manier beëindigen, de beste oplossing.
4. 4Gebeurt het elke dag rond hetzelfde uur? Houd pup en kinderen dan op dat uur uit elkaar, bijvoorbeeld met een hekje. AniCura adviseert dat ook voor kinderen die nog te jong zijn om niet te reageren op puppytandjes.

Waar begint bijtremming eigenlijk?

In het nest. Daar leert een pup van zijn nestgenoten hoe hard hij mag knijpen, en daar begint het werk dat jij thuis afmaakt. Hoeveel weken hij daarvoor kreeg, is in Nederland geen vrije keuze van de fokker: de wet stelt er een ondergrens aan.

Een pup mag pas vanaf zeven weken bij zijn moeder weg. Dat staat in het Besluit houders van dieren en is terug te lezen bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland: voor honden geldt zeven weken, met uitzonderingen alleen als de gezondheid of het welzijn van moeder of pup dat aantoonbaar eist, bijvoorbeeld bij verstoting, agressie of ziekte.

Die zeven weken zijn een ondergrens. Een Italiaans onderzoek in Veterinary Record vergeleek 70 volwassen honden die tussen dertig en veertig dagen uit het nest waren gehaald met 70 honden die pas op twee maanden weggingen. De eerste groep vertoonde volgens de eigenaren vaker sloopgedrag, overmatig blaffen, angst tijdens wandelingen, schrikken van geluiden, bezitterigheid over speelgoed en voer, en aandacht vragen. Dat gold vooral voor honden uit een dierenwinkel.

Wat je eraan hebt: vraag de fokker hoe oud je pup is als hij het nest verlaat, en neem geen pup mee die jonger is dan zeven weken. Hoe je de weken daarna opbouwt, staat in puppy socialisatie en in de eerste 30 dagen met een nieuwe hond.

Wanneer is bijten geen speelbijten meer?

Als er angst of dreiging bij komt kijken. Stijf worden, lippen optrekken, grommen of wegduiken kunnen tekenen zijn van angst of frustratie. De ASPCA schrijft dat herhaald bijten uit frustratie niet vanzelf overgaat en dat je er hulp bij moet zoeken. Ook bijten dat na weken oefenen erger wordt, is een reden om hulp te vragen.

Straf een grom niet. AniCura noemt grommen communicatie: honden grommen niet zonder reden. Gromt je pup als je bij zijn eten of speelgoed komt, respecteer dat dan en houd afstand. Gromt hij op momenten die je niet kunt verklaren, bel dan je dierenarts. AniCura raadt in dat geval ook een puppytraining sterk aan.

Begin bij je eigen dierenarts, om lichamelijke oorzaken uit te sluiten. Die kan je doorverwijzen naar een gedragsdierenarts: een dierenarts die gespecialiseerd is in gedrag. Kies iemand die uitsluitend met belonen werkt.

Verder lezen over de eerste maanden kan bij puppy zindelijk maken en puppy socialisatie. Alle artikelen over jonge honden staan bij Puppy's. Zoek je overdag opvang voor je pup, kijk dan bij onze dagopvang.

Veelgestelde vragen over een puppy die bijt