Dementie bij honden: de symptomen en wat je eraan doet

Wat is dementie bij honden?

Dementie bij honden is een ouderdomsziekte van de hersenen. Dierenartsen noemen het CDS, Cognitief Disfunctie Syndroom. Door veranderingen in de hersenen gaan het geheugen, het gedrag en het leervermogen achteruit. De aandoening lijkt sterk op de ziekte van Alzheimer bij mensen, schrijft het LICG, het Landelijk InformatieCentrum Gezelschapsdieren.

De precieze oorzaak is nog onbekend. Volgens het LICG spelen waarschijnlijk een slechtere doorbloeding van de hersenen en schade door vrije radicalen mee, en maken de hersenen minder signaalstoffen aan, zoals dopamine. Op den duur ontstaan er eiwitafzettingen rond de zenuwcellen, net als bij mensen met alzheimer.

CDS is progressief: het wordt in de loop van de tijd erger en is niet te genezen. Met een tijdige behandeling kunnen de klachten soms wel afnemen en kan het ziekteproces mogelijk iets worden vertraagd, schrijft het LICG. Vanaf welke leeftijd je hond als senior telt, lees je in wanneer is een hond oud.

Wat zijn de symptomen van dementie bij een hond?

De signalen vallen in een paar groepen: je hond raakt de weg kwijt, zijn dag- en nachtritme draait om, hij gaat anders met jou en andere dieren om, hij wordt angstiger, hij vergeet wat hij geleerd heeft en hij plast of poept weer binnen. Meestal zie je er meerdere tegelijk.

Dat een demente hond in paniek raakt als je weggaat, is goed te verklaren: hij kan je niet meer vinden, of weet niet meer dat je terugkomt, zelfs als je 's avonds gewoon naar boven gaat om te slapen.

Wat zijn de eerste signalen van dementie bij een hond?

De eerste signalen zijn klein en lijken op gewoon ouder worden. Je hond is wat trager, trekt zich wat meer terug of heeft minder zin om te spelen. Pas daarna worden de veranderingen duidelijker. Omdat ze zo geleidelijk gaan, zien veel eigenaren ze lang over het hoofd.

Ook het dierenziekenhuis van Colorado State University (CSU) in de Verenigde Staten ziet dat. De signalen ontwikkelen zich vaak over een aantal maanden. Sommige eigenaren merken ze pas op als ze terugkomen van vakantie, of als een logé zegt dat de hond veranderd is.

Juist het nachtelijke ijsberen is vaak de reden om naar de dierenarts te gaan. Volgens het LICG is de achteruitgang van de hersenen op dat moment al vrij ver gevorderd. Wacht dus niet tot je nachten onrustig worden.

Is het dementie of iets anders?

Het kan ook iets anders zijn, of er speelt iets anders mee. Gedragsveranderingen zijn vaak het eerste en soms het enige teken dat een dier ziek is, schrijft het LICG. Een dierenarts kijkt daarom eerst of er een lichamelijke oorzaak is. Pas als die er niet is, wordt dementie de waarschijnlijkste verklaring.

Let daarbij extra op zijn ogen en oren. In het grote Amerikaanse Dog Aging Project (zie verderop) hadden honden met een oog- of oorprobleem in hun voorgeschiedenis vaker een hoge dementiescore. De onderzoekers schrijven zelf dat dit deels kan komen doordat een slechtziende of dove hond ook vaker tegen dingen aan loopt of gevallen eten niet vindt.

Dementie zelf doet geen pijn, schrijft CSU, maar artrose of pijnlijke spieren kunnen de signalen wel erger maken. Staat je hond stijf op of heeft hij moeite met de trap, lees dan hoe je artrose bij je hond herkent.

Een test die dementie bij een levende hond met zekerheid vaststelt, bestaat niet. Of een dier echt CDS had, kan volgens het LICG alleen na de dood met onderzoek van de hersenen worden bepaald. Een MRI-scan kan wel helpen, schrijft CSU: die laat zien of de hersenen gekrompen zijn en helpt andere aandoeningen uit te sluiten, zoals een hersentumor.

Hoe vaak komt dementie bij honden voor?

Hoe ouder de hond, hoe vaker. In één onderzoek dat op het WSAVA-congres werd besproken, had 28% van de honden van 11 tot 12 jaar minstens 1 groep signalen uit de tabel hierboven, en 10% had er 2 of meer. Bij honden van 15 tot 16 jaar had 68% minstens 1 groep en 36% 2 of meer.

In een ander onderzoek vulden eigenaren van 479 honden online een vragenlijst in die speciaal voor dementie bij honden is getest. Volgens die vragenlijst had 14,2% van de honden dementie; bij de honden boven de 14 jaar was dat 41%. Omdat de eerste signalen subtiel kunnen zijn, worden de meeste gevallen pas herkend als de klachten echt lastig worden voor hond of eigenaar, staat in het congresoverzicht.

Een groot Amerikaans onderzoek uit 2022, het Dog Aging Project, kwam op een veel lager getal uit. De eigenaren van 15.019 honden vulden online een vragenlijst van 13 vragen in, bijvoorbeeld: hoe vaak loopt je hond vast achter een voorwerp, loopt hij te ijsberen, herkent hij bekenden niet? Van alle honden kwam 1,4% boven de grens voor dementie uit.

Waarom zo veel lager? De onderzoekers wijzen erop dat eerder onderzoek met de oorspronkelijke vragenlijst bij honden van 8 jaar en ouder hogere percentages vond. Als mogelijke redenen noemen ze dat in hun onderzoek honden van alle leeftijden meededen, gemiddeld 6,9 jaar oud, en dat ze afgingen op wat eigenaren zelf invulden, zonder beoordeling door een dierenarts.

Leeftijd hing duidelijk samen met dementie. Bij honden die verder vergelijkbaar waren, lag de kans op dementie (statistisch: de odds) per extra levensjaar 52% hoger. Honden die volgens hun eigenaar niet actief waren, hadden een 6,47 keer zo hoge kans (odds) als heel actieve honden.

Maakt veel bewegen je hond dan dementiebestendig? Dat blijkt hier niet uit. Het onderzoek gebruikte gegevens uit één jaar, volgde de honden nog niet in de tijd en kan geen oorzaak aantonen. De onderzoekers schrijven zelf dat het verband ook kan bestaan omdat honden minder gaan doen doordat hun denkvermogen achteruitgaat.

Wat kun je doen als je hond dement is?

Zorg voor rust, regelmaat en kleine uitdagingen, en werk samen met je dierenarts. Er zijn medicijnen en diëten die bij dementie worden gebruikt, maar welke past, beslist je dierenarts. Thuis help je hem vooral met een voorspelbare dag, veel daglicht en geduld: straf hem nooit voor wat hij vergeten is.

Houd zijn dag voorspelbaar

• Vaste tijden. Houd een vast uitlaat- en voerschema aan.
• Laat zijn spullen staan. Verplaats de mand, de voerbak en de meubels zo min mogelijk. Grote veranderingen brengen een demente hond van slag.
• Minder nieuw, meer bekend. De revalidatiecoördinator van CSU raadt aan minder nieuwe activiteiten aan te bieden en steeds hetzelfde dagpatroon te volgen: hoe vaker iets herhaald wordt, hoe meer het een gewoonte wordt.

Help zijn dag- en nachtritme

• Daglicht overdag. Doe overdag de gordijnen open en laat hem naar buiten als dat kan, zodat hij zo veel mogelijk daglicht krijgt.
• Donker 's nachts. Houd kunstlicht 's nachts zo veel mogelijk weg.
• Een kort rondje voor het slapen. Een korte wandeling of een kort spelletje voor het slapengaan kan bijdragen aan een betere nachtrust.
• Loopt hij 's nachts toch rond? Wij raden aan hem rustig terug naar zijn mand te begeleiden, zonder te mopperen, en hem even buiten te laten plassen als hij moet. Mopper je op hem of straf je hem, dan wordt hij alleen maar angstiger.

Maak je huis veilig

Een hond die de weg kwijtraakt, kan vallen of vastlopen. Dit zijn de aanpassingen die wij aanraden:

• Zet de trap af met een traphekje, zodat hij 's nachts niet van de trap valt.
• Leg kleden of matten op gladde vloeren, zodat hij niet uitglijdt.
• Sluit hoeken en kieren af achter de bank of tussen meubels waar hij vastloopt.
• Geef hem 's nachts één vertrouwde ruimte, met zijn mand op de vaste plek, zodat hij niet door het hele huis dwaalt.

Houd zijn hoofd bezig, zonder te veel te vragen

• Voerpuzzels. Een speeltje met eten erin houdt hem actief en alert. Kies een makkelijke: een te moeilijke puzzel geeft frustratie en stress.
• Oefen wat hij kent. Herhaal geregeld de commando's die hij al kent, met een beloning. Luistert hij ineens slechter, laat dan ook zijn gehoor nakijken.
• Nooit straffen. Een hond met verouderende hersenen kan wat onzekerder worden en is sneller angstig. Straffen maakt de angst alleen groter. Beloon hem uitgebreid als iets goed gaat.

Wandelen met een demente hond

Laat hem elke dag bewegen, maar pas de wandeling aan. Het LICG raadt voor oudere honden meer korte wandelingen aan in plaats van een paar lange, in het tempo van de hond, met veel tijd om te snuffelen. Maakt de dementie je hond snel angstig, zoek dan niet steeds nieuwe plekken op: steeds hetzelfde rondje op dezelfde tijd geeft hem houvast.

Houd hem aan de lijn, ook waar honden los mogen. Een demente hond kan vergeten wat hij geleerd heeft, ook dat hij moet komen als je roept, en hij kan de weg kwijtraken. Wij raden een gewone of lange lijn aan, en een penning met je telefoonnummer. Controleer ook of de gegevens bij zijn chipregistratie nog kloppen. Hoeveel beweging bij een oudere hond past, lees je in hoe vaak moet een hond uitgelaten worden.

Ben je overdag weg, dan helpt een vast persoon met een vast rondje, zoals bij onze privéwandelingen.

Veelgestelde vragen over dementie bij honden